عقليات جمع عقلى عبارت است از آنچه كه از راه دليلهاى عقلى به وسيلهء عقل دانسته مىشود ، مانند مسائل اعتقادى از قبيل توحيد ، نبوت ، امامت و حدوث و قدم . مقابل آن شرعيات [ سمعيات ] قرار دارد . از آن به مناسبت در باب اجتهاد و تقليد سخن گفته‌اند . در عقليات ، مانند اصول دين تقليد جايز نيست ؛ زيرا غرض در عقليات ، تحصيل علم و يقين از راه ادلهء عقلى است . 1 در عقلياتى كه انسان مكلّف به تحصيل اعتقاد در آنها است ، مانند حدوث عالم ، وجود صانع و فرستادن پيامبران ، خطا پذيرفته نيست و خطاكار معذور نمىباشد . اگر خطا و اشتباه او به انكار ايمان به خدا و رسالت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و ضرورى دين ، همچون وجوب نماز منجر شود ، كافر به شمار مىرود . 2 ( - - ) عقل ) عقوبت عقوبت : كيفر . عقوبت عبارت است از جزاى عمل بد . 1 عقوبت دوگونه است : اخروى و دنيوى . عقوبت اخروى عبارت است از انواع عذاب در جهان واپسين كه خداى تعالى از آن خبر داده است و دامنگير كفار ، مشركان و منافقان مىشود . عقوبت دنيوى عبارت است از كيفرهايى كه خداوند در اين جهان براى بزهكاران مقرر كرده است . موضوع سخن در اين نوشتار عقوبت دنيوى است . از آن در بسيارى از ابواب ، از قبيل عتق ، كفارات ، حدود ، تعزيرات و قصاص سخن گفته‌اند . گونه‌ها : عقوبت به انواعى كلى تقسيم مىشود كه عبارت‌اند از قصاص ( - - ) قصاص ) ، حدّ ( - - ) حدود ) ، تعزير ( - - ) تعزير ) و ديه 2 ( - - ) ديات ) . كفّاره نيز نوعى ديگر از عقوبات است كه در شرع مقرر شده است 3 ( - - ) كفاره ) . شارع مقدس گاه انجام دادن دوبارهء عملى را به عنوان عقوبت واجب كرده است ، مانند تكرار حج ( - - ) حج عقوبتى ) ؛

--> ( 1 ) . معارج الاصول / 198 - 199 ؛ القواعد و الفوائد 1 / 319 * ( 2 ) . هداية الأبرار / 298 - 299 .